Ẩm thực Sơn La: Điểm danh top 10 món ăn đặc sắc không thể bỏ qua

Sơn La với nền ẩm thực phong phú, độc đáo và đậm chất núi rừng Tây Bắc, rất khó để chọn ra món ăn đặc trưng cho vùng đất này. Ẩm thực Sơn La, hãy cùng điểm danh 10 món ăn đặc sắc nhất định phải thử khi đi du lịch Sơn La.  

Tỉnh Sơn La nằm dọc trên Quốc lộ 6, cách Thủ đô Hà Nội hơn 300km về phía Tây Bắc. Đây là vùng đất núi non hùng vĩ và hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc vùng Tây Bắc. Du lịch Sơn La, du khách không chỉ được khám phá các địa danh nổi tiếng và hấp dẫn mà còn có cơ hội được khám phá nhiều nét độc đáo trong văn hoá ẩm thực Sơn La của đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống ở đây.
 

1. Pa pỉnh tộp

Pa pỉnh tộp là món ăn đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của người Thái ở Sơn La. Trong tiếng Thái, “pa” mang nghĩa là cá, pa pỉnh tộp là món cá gập nướng. Tuy nhiên món cá nướng này có cách thực hiện phức tạp hơn cùng gia vị đa dạng hơn so với món cá nướng thông thường.
 

Pa pỉnh tộp – cá gập nướng – món ăn đặc trưng của đồng bảo người Thái. Ảnh: pasgo

Loại cá để làm món pa pỉnh tộp thường là cá suối (cá trắm, cá chép, cá trôi,…) tầm từ 2-4 lạng một con. Cá được cạo sạch vảy rồi mổ dọc phần sống lưng chứ không mổ bụng cá. Phần mình cá được khứa nhẹ vài đường song song để gia vị ướp cá dễ dàng thấm sâu vào bên trong.
 

Cá để làm món pa pỉnh tộp thường là cá suối loại vừa, được mổ dọc phần sống lưng chứ không mổ bụng. Ảnh: pasgo

Các loại gia vị đặc trưng để làm pa đỉnh tộp gồm có mầm măng của cây sa nhân mắc khén, gừng, xả, ớt tươi, rau mùi, rau thơm, hành tươi, húng… Khi đã thấm đều gia vị, cá được đem gập đôi, dùng thanh tre, thanh bường dày và tươi kẹp cá lại rồi quét ngoài một lớp bột riềng và thính gạo sau đó nướng đều trên lửa than hồng.
 

Cá được đem gập đôi, nẹp bằng thanh tre, thanh bường sau đó nướng đều trên lửa than hồng. Ảnh: pasgo

Khi nào thấy cá thơm đều, phần ngoài vàng rộm tức là cá đã chín. Pa pỉnh tộp chắc thịt, ngọt, thơm quyện gia vị, ăn cùng xôi nếp chấm với chẩm chéo tạo nên một hương vị khó quên của vùng đất Sơn La này.

Pa pỉnh tộp chắc thịt, ngọt, thơm quyện gia vị – là hương vị khó quên của vùng đất Sơn La này. Ảnh: pasgo

2. Cơm lam người Thái

Nhắc đến ẩm thực Sơn La, ko thể bỏ qua đặc sản cơm lam – món ăn truyền thống của dân tộc Thái ở Sơn La. Đối với người Kinh, cơm được nấu trong nồi, nhưng món cơm này của người Thái lại được nấu trong ống tre, ống nứa tươi. Đây cũng chính là món ăn gắn liền với những chuyến đi xa của đồng bào dân tộc.
 

Cơm lam – món ăn gắn liền với những chuyến đi xa của đồng bào dân tộc. Ảnh:amthuctaybac

Cơm lam được nấu bằng gạo nếp nương có màu trắng ngà, rất dẻo và thơm. Gạo được ngâm ủ qua đêm và cho vào ống tre hoặc ống nứa, thêm nước vừa đủ rồi được nút lại bằng lá chuối hoặc lá dong. Những ống cơm được nướng trên than củi đến khi trong ống không còn nước nữa, cơm dậy mùi thơm tức là đã chín.
 

Những ống cơm được nướng trên than củi. Ảnh: amthuctaybac

Ống cơm lam khi ăn được chẻ thành từng phần cật, chỉ còn lại lớp màng lụa mỏng bọc chặt từng cây cơm. Khi ăn, cơm được chấm cùng chẩm chéo hoặc muối vừng, miếng cơm dẻo mềm, thơm mùi khói và hương vị của núi rừng làm xiêu lòng bao thực khách khi đến với Sơn La.
 

Cơm lam dẻo thơm được chấm cùng chẩm chéo hoặc muối vừng. Ảnh: foody

3. Xôi ngũ sắc

Xôi ngũ sắc là món ăn mang đặc trưng văn hoá ẩm thực của người Dao ở Sơn La nói riêng và đồng bào dân tộc Tây Bắc nói chung. Với hương vị dẻo thơm cùng năm màu sắc hấp dẫn, xôi ngũ sắc luôn là món ngon để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách khi du lịch Sơn La.
 

Xôi ngũ sắc là món ăn mang đặc trưng văn hoá ẩm thực của người Dao. Ảnh: comvietnam

Gạo để nấu xôi ngũ sắc là gạo nếp nương thơm ngon của người Dao, điển hình như gạo nếp tan Mường Chanh, gạo nếp thơm Mường Tấc. Gạo được chọn bỏ những hạt lép, hạt gãy sau đó được ngâm vào nước của các loại lá cây rừng khác nhau như co khẩu, khẩu đen,… để nhuộm màu sau đó đem hấp. Xôi thành phẩm có nhiều màu sắc khác nhau như tím, xanh, đen, đỏ, vàng,…
 

Gạo để nấu xôi ngũ sắc là gạo nếp nương thơm ngon của người Dao. Ảnh: foody

Xôi ngũ sắc hấp dẫn du khách bởi mùi hương thơm dẻo của gạo nếp nương hoà quyện cùng năm màu sắc bắt mắt tượng trưng cho âm dương ngũ hành và tình đoàn kết của các dân tộc anh em.
 

5 màu sắc của xôi tượng trưng cho âm dương ngũ hành và tình đoàn kết của các dân tộc anh em. Ảnh: tinmoi
 

4. Nộm da trâu

Với người Kinh, da trâu thường được sử dụng để làm trống. Đến với đồng bào dân tộc Thái ở Sơn La, du khách sẽ được thưởng thức món nộm da trâu vô cùng hấp dẫn và độc đáo của nền ẩm thực Sơn La.
 

Nộm da trâu vô cùng hấp dẫn và độc đáo. Ảnh: vietnamnetjsc

Da trâu rất dày và cứng nên để chế biến món này, người dân Sơn La phải rất cầu kì, khéo léo trong việc sơ chế với nhiều công đoạn như hơ lửa, ngâm nước cho thật mềm rồi lọc da sao cho mỏng và đều tay. 
 

Việc sơ chế da trâu rất cầu kì với nhiều công đoạn. Ảnh:cattour

Ngoài ớt, rau mùi, gừng,… người Thái ởi Sơn La còn dùng rau dớn, hoa chuối và đặc biệt không thể thiếu hạt mắc khén làm nguyên liệu cho món nộm da trâu. Điểm nhấn đặc biệt cho món ăn này là họ sử dụng nước măng chua thay cho chanh và dấm. Nước măng chua làm cho món ăn trở nên mềm, giòn mà không ngấy. Nộm da trâu là món nhắm rượu là tuyệt vời ở nơi vùng cao này.
 

Nộm da trâu là món nhắm rượu là tuyệt vời ở Sơn La. Ảnh: vietnamnetjsc

5. Thịt trâu gác bếp

Thịt trâu gác bếp là món ăn thể hiện tập quán đặc trưng của dân tộc Thái, đó là làm khô để dự trữ thức ăn. 
 

Thịt trâu gác bếp. Ảnh: @m’then

Thịt thường được làm từ thịt bắp của con trâu, được lọc ra thành từng miếng dọc thớ, ướp gia vị gồm muối, gừng, ớt, mắc khén, rồi gác lên trên bếp củi để hun đến khi thịt đen lại, thấm gia vị là có thể thưởng thức. Thông thường, với miếng thịt nhỏ thì hun tầm 2 tháng, còn miếng thịt to hơn thì thời gian hun sẽ lâu hơn. 
 

Thịt trâu được ướp gia vị gồm muối, gừng, ớt, mắc khén, rồi gác lên trên bếp củi để hun. Ảnh:cotamfood

Thịt trâu gác bếp thành phẩm khô nhưng vẫn ngọt, cay tê vị gừng, ớt, mắc khén, thơm nồng mùi khói tạo nên nét đặc trưng hấp dẫn của món ăn này. 
Khi ăn, nếu thịt trâu khô quá có thể đem nướng trên than hồng hoặc hấp lại cho thịt mềm, chấm cùng chẩm chéo sẽ cảm nhận được rõ vị thơm, ngon và vị nồng của oi khói để nhớ mãi không quên mảnh đất Sơn La này.
 

Thịt trâu hun khói chấm cùng chẩm chéo là hương vị khiến du khách không thể quên mảnh đất Sơn La này. Ảnh: dulichtoday

6. Chẩm chéo

Nhắc đến chẩm chéo, hầu như ai cũng biết đây là món ăn đặc trưng mang linh hồn của vùng núi Sơn La nói riêng và vùng Tây Bắc nói chung bởi hầu hết các món ăn nơi đây đều được ăn kèm với chẩm chéo.

“Chẩm” trong tiếng Thái có nghĩa là thức chấm, còn “chéo” nghĩa là mùi thơm của nhiều loại rau kết hợp lại.
 

“Chẩm” trong tiếng Thái có nghĩa là thức chấm, còn “chéo” nghĩa là mùi thơm của nhiều loại rau kết hợp lại. Ảnh: pasgo

Chẩm chéo được kết hợp từ nhiều loại gia vị quen thuộc như tỏi, ớt tươi, rau mùi, sả, mắm, đường,… và không thể thiếu hạt dổi và hạt mắc khén – gia vị đặc trưng của ẩm thực Tây Bắc
 

Nguyên liệu làm chẩm chéo không thể thiếu hạt dổi và hạt mắc khén. Ảnh: tin247

Các gia vị này được cho vào cối, giã thật nhỏ, càng nát mịn càng ngon. Thành phẩm là một loại nước chấm sền sệt, khi chấm cùng các món ăn khác như xôi nếp nương, măng luộc, thịt luộc đem lại mùi vị thơm ngon đặc biệt, đúng chuẩn hương vị của núi rừng Tây Bắc.  
 

Chẩm chéo chấm thịt luộc – đúng chuẩn hương vị của núi rừng Tây Bắc. Ảnh: pasgo

7. Ốc đá Suối Bàng

Suối Bàng thuộc huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La – là nơi có khí hậu trong lành với diện tích rừng tương đối lớn (độ che phủ 70%). Ốc đá nơi đây thường có nhiều ở khu rừng rậm, nhiều cây cối ẩm thấp.
 

Ốc đá Suối Bàng thường xuất hiện sau cơn mưa để ăn lá cây. Ảnh: baomoi

Ốc đá Suối Bàng có màu nâu đen, mình dẹt, miệng loe có màu trắng sữa, thường xuất hiện sau cơn mưa để ăn lá cây nên ốc chỉ có vào mùa mưa, tầm từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm.
 

Ốc đá Suối Bàng có màu nâu đen, mình dẹt, miệng loe có màu trắng sữa. Ảnh: baomoi

Ốc đá có thể luộc hoặc nấu món canh chua. Món ốc luộc chế biến không cầu kỳ, chỉ cần làm sạch, cho vào nồi nước sôi, nên thêm chút muối cùng gừng và xả là đã có một đĩa ốc nóng hổi, thơm ngon. Với món canh ốc, ốc phải khêu ra, đem xào với măng chua cùng gia vị, sau đó thêm nước đun sôi bùng, gia giảm chút hành lá và rau thơm sẽ có ngay một bát canh ốc nấu chua tuyệt vời.
 

Thịt ốc đá béo ngậy, không tanh mà có vị thơm của lá cây rừng. Ảnh: baomoi

Do ốc chủ yếu ăn lá cây nên thịt ốc béo ngậy, không tanh mà có vị thơm của lá cây rừng. Du lịch Sơn La mùa mưa, đừng bỏ lỡ cơ hội tới Suối Bàng để thưởng thức ốc đá đặc trưng nơi đây.

8. Cháo mắc nhung

Cháo mắc nhung hay còn gọi là cháo đắng Phú Yên, là món ăn đặc sản của Sơn La, được chế biến từ quả mắc nhung – loại quả màu xanh có vị cay, đắng, ngọt và cùng họ với cà chua.
 

Cháo mắc nhung được chế biến từ quả mắc nhung – loại quả màu xanh có vị cay, đắng, ngọt và cùng họ với cà chua. Ảnh: cattour
Quả mắc nhung được gieo trên nương, thường chín vào sau mùa gặt. Để nấu cháo mắc nhung, người dân Sơn La dùng gạo tẻ thơm nấu cùng thit sườn lợn băm nhỏ. Sau khi cháo chín, quả mắc nhung được cho vào cùng một chút ớt nướng, gừng và xả băm nhỏ rồi quấy đều.

 

Cháo mắc nhung quện sánh, hơi ngăm đắng lạ vị. Ảnh: cattour
Cháo mắc nhung quện sánh, có mùi thơm nồng hấp dẫn, có vị ngậy, hơi cay và đặc biệt là ngăm đắng lạ vị, rất hấp dẫn những du khách ưa khám phá những điều mới lạ.

9. Bê chao Mộc Châu

Bê chao là một trong những món ăn tiêu biểu hấp dẫn du khách của vùng đất cao nguyên Mộc Châu.
Để làm món bê chao, thịt bê phải được chọn từ những con bê đực, khoảng 1 tuần tuổi và chưa từng ăn cỏ vì như thế thịt mới ngọt, thơm mà phần bì sẽ đủ độ dai và không quá cứng
 

Bê chao Mộc Châu. Ảnh: dulichmocchau

Cách chế biến món bê chao khá đơn giản. Thịt bê được thái miếng nhỏ vừa ăn, sau đó được trần qua nước sôi để khử mùi hôi rồi tẩm ướp cùng sả, gừng, sa tế,… cho thấm đều gia vị. Bê được chao ngập dầu trên lửa to. Chao bê là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo của người đầu bếp sao cho thịt bê chín tới, gừng, sả cũng vàng thơm mà không bị cháy khét.
 

Chao bê là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo của người đầu bếp. Ảnh: pasgo

Thịt bê bày ra đĩa được rắc thêm vừng rang và lá chanh thái chỉ, miếng thịt ngọt thơm, phần da dai giòn sẽ làm hài lòng bất kỳ thực khách khó tính nào đến với cao nguyên Mộc Châu.

 

Thịt bê ngọt thơm, phần da dai giòn ngon khó cưỡng. Ảnh: dulichmocchau

10. Nậm pịa

Nậm pịa là món ăn chỉ có ở vùng Tây Bắc, đặc biệt là ở Mộc Châu, Sơn La. Đây là món ăn truyền thống đã có từ lâu đời của dân tộc Thái. Trong tiếng Thái, “nậm” có nghĩa là canh, còn “pịa” là chỉ chất sệt sệt có trong ruột non của con bò. 
 

Nậm pịa là món ăn truyền thống đã có từ lâu đời của dân tộc Thái. Ảnh: foody

Nguyên liệu chính của món này là nội tạng các loài vật ăn cỏ bao gồm dạ dày, tiết, lòng, tim gan, phổi,… đem ninh nhừ. Phần “pịa” sẽ được trộn cùng lá rau thơm, bột mắc khén, rau mùi, tỏi, ớt… rồi băm nhỏ sau đó đun sôi cho tới khi trở thành một hỗn hợp sóng sánh màu nâu, sền sệt.

Tuy đây là món ngon của Sơn La, nhưng không dễ ăn do nậm pịa có vị đắng và mùi hơi khó ngửi. Tuy nhiên sau khi ăn sẽ để lại vị ngọt trong cuống họng rất cuốn hút. Du lịch Sơn La, hãy thử một lần trải nghiệm nậm pịa để cảm nhận món ăn hoang sơ bậc nhất của núi rừng Tây Bắc.
 

Nậm pịa – món ăn thử thách lòng can đảm của thực khách. Ảnh: baomoi

Sơn La với khí hậu mát mẻ, cùng phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ và vô số đặc sản hấp dẫn, đậm chất núi rừng đã trở thành một trong những địa điểm thu hút rất nhiều du khách. Du lịch Sơn La – đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức 10 món ăn đặc sản trên đây để khám phá thêm nhiều nét đặc sắc trong ẩm thực Sơn La.

Hằng Lê – dulichvietnam.com.vn